Zlostavljanje životinja je u našoj zemlji, sve do 2006. godine, bilo samo prekršajno sankcionisano. Za ovaj prekršaj bila je propisana novčana kazna u rasponu od 100 do 1000 dinara. Neadekvatna primena propisa u praksi i generalno neodgovarajuća kaznena politika, uslovljavali su vrlo često izostanak kažnjavanja počinioca. Smatralo se da je zlostavljanje životinja manje društveno opasna, malo rasprostranjena i, sa stanovišta društvene zajednice, ne preterano značajna pojava koja nanosi štetu samo životinjama.

Posledica toga su česti slučajevi teških oblika zlostavljanja životinja, povećan nivo nasilja u društvu, kao i tolerancija dela društva prema nasilnom ponašanju. Reakcija državnih organa na zlostavljanje životinja praktično nije bilo.

Možda je najilustrativniji primer koji pokazuje odnos nadležnih državnih organa prema ovom činu slučaj iz Ripnja koji se dogodio 09. septembra 2005. godine. Toga dana je štene izašlo iz dvorišta, pretrčalo ulicu, a za njim je potrčalo i dete JP. Komšija SČ uzeo je štene i zaklao ga, pred detetom i dva očevica! Gradski sudija za prekršaje je povodom ovog slučaja, postupajući po članu 17. Zakona o javnom redu i miru, dana 30. aprila 2007. godine doneo rešenje o kažnjavanju MĐ, detetovog oca jer je na “ulicu pustio psa bez nadzora i zaštitnih sredstava” i kaznio ga novčanom kaznom u iznosu od 500 dinara. Ubistvo, odnosno zlostavljanje životinje nije se čak ni razmatralo, iako se isti član zakona odnosi i na ovaj prekršaj.

Inicijatia iz 2003. godine

ORCA je 2003. godine pokrenula kampanju „STOP zlostavljanju“ čiji je cilj bio da se mućenje i ubijanje životinja oznai kao krivino delo. Tada je organizovana peticija koju je potpisalo preko 10.000 građana! Tako je, kao odgovor na očekivanja građana, Narodna Skupština Republike Srbije je usvojila Krivični zakonik Republike Srbije koji u 269. članu, prvi put u istoriji naše zemlje, inkriminiše ubijanje i mučenje životinja. Krivični zakonik objavljen je u Službenom glasniku Republike Srbije broj 85/05, a stupio je na snagu prvog januara 2006. godine.

Uvođenje krivičnog dela ubijanje i mučenje životinja u naše krivično zakonodavstvo nosi sa sobom političke, društvene i pravne posledice. Ono predstavlja nesumnjiv izraz promene odnosa države prema zlostavljanju životinja kao društvenoj pojavi, to jest početak razumevanja ove oblasti kao važne društvene vrednosti koju treba na odgovarajući način štititi. Uvođenje krivičnog dela ubijanje i mučenje životinja u naše materijalno krivično pravo ustanovljava odgovarajuće obaveze procesnih subjekata u kontekstu krivičnog postupka: policije, tužilaštava i sudova, čime se pokreće jedan složen mehanizam sa krajnjim ciljem zaštite životinja, odnosno vrednosti na kojima počiva savremeno društvo. Tako se šalje i poruka zlostavljaču da njegovo postupanje nije dozvoljeno i da je država aktivna na njegovom sprečavanju.

Inicijatia iz 2008. godine

Na osnovu iskustava iz Pravnog savetovališta ORCA, 2008 godine formulisana je nova inicijativa za dalje unapređivanje krivičnoprave zaštite životinja. Inicijativa je predložena u saradnji ORCA sa Stručnom grupom za evropsko pravo Pravnog fakulteta Univerziteta u Beogradu. U tekst predloga ugrađeni su stavovi i preporuke preko pedeset opštinskih javnih tužilaštava i opštinskih sudova koji su svoje predloge izneli u pismenoj formi na molbu ORCA 2008 godine. Inicijativu su tada podržali i Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede, Savetovalište za žene žrtve nasilja u porodici, Stalna konferencije gradova i opština – SKGO i Kinološki savez Srbije (u pogledu predloga da se napuštanje životinja označi kao krivično delo);

Rezultat ove inicijative bile su izmene i dopune Krivičnog zakonika iz 2009 godine kojima je značajno proširena zaštita životinja kroz Krivični zakonik: povećane su kazne sa 6 meseci na godinu dana zatvora (za osnovni oblik krivičnog dela), a borbe životinja prvi put su označe kao krivično delo za koje je predviđena kazna zatvora od 3 meseca do tri godine zatvora.

Inicijatia iz 2012. godine

2012 godine, ORCA je formulisala novi, sveobuhvatni predlog za izmene i dopune Krivičnog zakonika koji se odnosi na

1) Povećanje propisane kazne za zlostavanje i ubijanje životinja na tri do pet godina zatvora
2) Proširenje formulacije krivičnog dela borbe životinja tako što bi se krivično sankcionisale sve borbe životinja, a ne sam one koje se održavaju iz koristoljublja
3) Definisanje napuštanja životinja kao krivičnog dela
4) Predviđanje mogućnosti kažnjavanja za pokušaj izvršenja dela ubijanje i zlostavljanje životinja
5) Propisivanje još dve mere obezbeđenja: oduzimanje životinja i zabrana držanja životinja u slučaju izvršenja krivičnog dela ubijanje i zlostaljanje životinja

Ovaj predlog je više puta dostavljan Ministarstvu pravde: 2012, 2015 i 2018. godine, ali nažalost iako je u ovom periodu bilo više izmena Krivičnog zakonika, krivičnopravna zaštita životinja do današenjeg dana nije unapređivana.

Alarmantno stanje i ogroman broj svirepih oblika zlostavljanja životinja, koje je prisutno u našoj zemlji, šalje nam snažnu poruku da kao društvo i država moramo da preduzmemo hitne korake kao bi se patnja životinja zaustavila.